Gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không? – Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Gan nhiễm mỡ là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở những người thừa cân, béo phì, ít vận động, mắc tiểu đường hoặc có rối loạn mỡ máu. Nhiều người phát hiện gan nhiễm mỡ qua siêu âm nhưng vẫn cảm thấy hoàn toàn bình thường nên cho rằng đây chỉ là một vấn đề nhẹ và không cần điều trị. Tuy nhiên, suy nghĩ này không phải lúc nào cũng đúng.

Vậy gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không? và câu trả lời là có thể có, nhưng mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tích tụ mỡ, tình trạng viêm và đặc biệt là mức độ xơ hóa của gan. Điều đáng chú ý là gan nhiễm mỡ thường diễn biến âm thầm. Người bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng ngay cả khi tổn thương gan đã tiến triển. Vì vậy, hiểu đúng về căn bệnh này sẽ giúp mỗi người chủ động kiểm tra sức khỏe và phòng ngừa biến chứng.

Hiểu đúng về gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ là tình trạng lượng chất béo tích tụ trong gan cao hơn mức bình thường. Trong y khoa hiện nay, nhóm bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa thường được gọi là MASLD – metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease, thay cho thuật ngữ NAFLD trước đây.

Gan vốn là cơ quan giữ nhiều vai trò quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, xử lý một số chất độc, sản xuất protein và tham gia điều hòa năng lượng. Khi chất béo tích tụ quá nhiều, chức năng và cấu trúc của gan có thể bị ảnh hưởng.

Một trong những điểm đáng chú ý khi tìm hiểu về gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không là khi nhiễm mỡ không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với tổn thương gan nghiêm trọng. Một số người chỉ có tình trạng tích tụ mỡ mà chưa có viêm hoặc xơ hóa đáng kể. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, mỡ trong gan đi kèm tình trạng viêm và tổn thương tế bào gan. Nếu quá trình này kéo dài, mô sẹo có thể hình thành và dẫn đến xơ hóa.

Theo NIDDK, bệnh gan nhiễm mỡ thường ít hoặc không có triệu chứng, đồng thời có liên quan chặt chẽ với thừa cân, béo phì, kháng insulin, tiểu đường type 2, rối loạn lipid máu và hội chứng chuyển hóa.

Mức độ của gan nhiễm mỡ

Trong thực tế, siêu âm thường mô tả gan nhiễm mỡ theo mức độ nhẹ, vừa hoặc nặng. Cách phân loại này chủ yếu phản ánh mức độ mỡ quan sát được trên hình ảnh siêu âm.

Gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường được xem là mức độ nhẹ. Lượng mỡ tích tụ chưa quá nhiều và nhiều người không có triệu chứng.

Ở giai đoạn này, người bệnh thường có cơ hội cải thiện tốt nếu thay đổi lối sống. Giảm cân nếu thừa cân, hạn chế đồ uống có đường, giảm thức ăn nhiều chất béo bão hòa, tăng hoạt động thể chất và kiểm soát các bệnh chuyển hóa là những biện pháp quan trọng.

Tuy nhiên, không nên chỉ nhìn vào chữ “độ 1” rồi bỏ qua việc theo dõi. Mức độ nhiễm mỡ trên siêu âm không phải là yếu tố duy nhất quyết định nguy cơ. Bác sĩ có thể cần đánh giá thêm các yếu tố nguy cơ xơ hóa.

Gan nhiễm mỡ độ 2

Ở độ 2, lượng mỡ tích tụ nhiều hơn. Một số người có thể cảm thấy mệt mỏi hoặc khó chịu nhẹ ở vùng bụng phía trên bên phải, nhưng triệu chứng không đặc hiệu. Đây là giai đoạn người bệnh càng cần nghiêm túc điều chỉnh lối sống. Nếu đồng thời có béo phì, tiểu đường, tăng huyết áp hoặc rối loạn cholesterol, nguy cơ tổn thương gan lâu dài có thể cao hơn.

Gan nhiễm mỡ độ 3

Gan nhiễm mỡ độ 3 thể hiện tình trạng tích tụ mỡ nhiều. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng mức độ mỡ trên siêu âm không hoàn toàn đồng nghĩa với mức độ xơ hóa.

Một người có gan nhiễm mỡ nhiều chưa chắc đã bị xơ gan, trong khi một người có lượng mỡ không quá nổi bật vẫn có thể có nguy cơ xơ hóa đáng kể. Vì vậy, khi tìm hiểu về gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không và nếu kết quả cho thấy gan nhiễm mỡ độ 3, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá toàn diện thay vì chỉ dựa vào kết quả siêu âm.

Lý do gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành xơ gan

Một trong những lý do khiến gan nhiễm mỡ cần được quan tâm là khả năng gây tổn thương gan lâu dài ở một số người.

Khi chất béo tích tụ trong tế bào gan, cơ thể có thể xuất hiện những thay đổi liên quan đến chuyển hóa và tình trạng viêm. Nếu viêm kéo dài, tế bào gan bị tổn thương và quá trình sửa chữa có thể tạo ra mô sẹo.

Mô sẹo hình thành ngày càng nhiều được gọi là xơ hóa. Khi xơ hóa tiến triển nặng, cấu trúc bình thường của gan bị thay đổi và có thể dẫn tới xơ gan.

Xơ gan là tình trạng mô gan bị sẹo hóa vĩnh viễn, khiến gan không thể hoạt động bình thường. Khi bệnh nặng hơn, gan có thể suy giảm chức năng.

Không phải người nào bị gan nhiễm mỡ cũng đi theo quá trình này. Chính vì vậy, việc xác định nguy cơ xơ hóa là một phần quan trọng trong quá trình theo dõi.

Mối quan hệ giữa gan nhiễm mỡ có gây ung thư gan

Gan nhiễm mỡ không có nghĩa là chắc chắn sẽ bị ung thư gan. Tuy nhiên, dạng bệnh gan nhiễm mỡ có viêm và tổn thương gan kéo dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt khi đã tiến triển thành xơ gan.

Những tin tức tổng hợp từ NIDDK cho biết viêm gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành xơ gan, ung thư gan hoặc suy gan. Vì vậy, những người đã có xơ gan cần được bác sĩ theo dõi nguy cơ ung thư gan định kỳ. Với người chỉ phát hiện gan nhiễm mỡ đơn thuần, mức độ theo dõi sẽ phụ thuộc vào nguy cơ cá nhân và tình trạng xơ hóa.

Những triệu chứng khi gan nhiễm mỡ

Một trong những điểm quan trọng trong gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không là bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng. Một số người hoàn toàn không cảm thấy bất thường và chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi siêu âm hoặc xét nghiệm sức khỏe định kỳ. Nếu có triệu chứng, người bệnh có thể cảm thấy:

Mệt mỏi.

Cảm giác khó chịu hoặc tức nhẹ vùng bụng phía trên bên phải.

Ăn uống kém trong một số trường hợp.

Cảm giác nặng bụng hoặc đầy bụng.

Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu và có thể xuất hiện trong nhiều bệnh khác nhau. Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng để xác định có gan nhiễm mỡ hay không.

Đáng chú ý hơn, ngay cả khi bệnh đã tiến triển, người bệnh vẫn có thể không nhận ra vấn đề trong thời gian dài. Đây là lý do kiểm tra sức khỏe và đánh giá nguy cơ rất quan trọng.

Những người có nguy cơ bị gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ thường liên quan đến các yếu tố chuyển hóa. Người thừa cân hoặc béo phì có nguy cơ cao hơn, đặc biệt khi lượng mỡ tập trung nhiều ở vùng bụng. Kháng insulin và tiểu đường type 2 cũng là những yếu tố nguy cơ quan trọng.

Ngoài ra, người có triglyceride cao, cholesterol bất thường, tăng huyết áp hoặc hội chứng chuyển hóa cũng có nguy cơ cao hơn.

Chế độ ăn nhiều năng lượng, ít vận động và thường xuyên tiêu thụ đồ uống nhiều đường cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ.

Một số trường hợp gan nhiễm mỡ còn liên quan đến việc sử dụng rượu bia. Khi đó, cơ chế và cách đánh giá bệnh có thể khác với gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa.

Những thực phẩm người bị gan nhiễm mỡ nên ăn

Chế độ ăn nên hướng tới việc kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.

Người bệnh có thể ưu tiên rau xanh, trái cây với khẩu phần phù hợp, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, thịt nạc và nguồn chất béo không bão hòa.

Thay vì ăn nhiều món chiên rán, thịt nhiều mỡ hoặc thực phẩm giàu chất béo bão hòa, có thể lựa chọn phương pháp hấp, luộc, nướng hoặc áp chảo với lượng dầu hợp lý.

Một nguyên tắc quan trọng là kiểm soát tổng lượng năng lượng đưa vào cơ thể. Ngay cả thực phẩm được xem là “lành mạnh” nếu ăn quá nhiều vẫn có thể khiến tổng năng lượng vượt nhu cầu.

NIDDK khuyến nghị người mắc bệnh gan nhiễm mỡ điều chỉnh khẩu phần, lựa chọn chế độ ăn lành mạnh và nếu thừa cân hoặc béo phì thì giảm cân từ từ.

Những thực phẩm người gan nhiễm mỡ nên kiêng

Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế những thực phẩm và đồ uống dễ làm tăng tổng năng lượng hoặc ảnh hưởng xấu đến chuyển hóa.

Một số nhóm nên hạn chế gồm:

Rượu bia.

Nước ngọt có đường.

Trà sữa và các loại đồ uống nhiều đường.

Bánh kẹo và thực phẩm nhiều đường.

Đồ chiên rán thường xuyên.

Thịt chế biến sẵn.

Thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa.

Ăn quá nhiều khẩu phần trong một bữa.

Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng các loại thuốc bổ gan, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng với hy vọng làm tan mỡ trong gan. Một số sản phẩm thảo dược có thể gây tổn thương gan hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng. Nếu muốn dùng thực phẩm bổ sung, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trước.

Vai trò của tập thể dục có giúp cải thiện gan nhiễm mỡ

Trong quá trình tìm hiểu về gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không thì hoạt động thể chất là một trong những biện pháp quan trọng để cải thiện sức khỏe chuyển hóa và gan.

Người bệnh có thể bắt đầu bằng những hoạt động đơn giản như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc các bài tập sức mạnh phù hợp với thể trạng.

Không nhất thiết phải tập luyện ở cường độ rất cao ngay từ đầu. Điều quan trọng là duy trì đều đặn và lựa chọn hình thức vận động phù hợp.

Đáng chú ý, hoạt động thể chất vẫn có lợi ngay cả khi cân nặng chưa giảm đáng kể. NIDDK cho biết hoạt động thể chất có thể mang lại lợi ích cho bệnh gan nhiễm mỡ ngay cả khi không giảm cân.

Những biện pháp phòng ngừa gan nhiễm mỡ

Phòng ngừa gan nhiễm mỡ chủ yếu gắn với việc duy trì một lối sống lành mạnh.

Trước hết, nên duy trì cân nặng hợp lý. Nếu thừa cân, mục tiêu giảm cân nên thực hiện từ từ, bền vững thay vì áp dụng chế độ nhịn ăn khắc nghiệt.

Thứ hai, cần duy trì hoạt động thể chất đều đặn. Đi bộ, chạy bộ nhẹ, bơi, đạp xe hoặc tập sức mạnh đều có thể trở thành một phần của lối sống tích cực.

Thứ ba, nên giảm đồ uống có đường và thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít giá trị dinh dưỡng.

Thứ tư, hạn chế hoặc tránh rượu bia, đặc biệt khi đã được chẩn đoán bệnh gan.

Cuối cùng, nên kiểm tra định kỳ đường huyết, lipid máu, huyết áp và sức khỏe gan nếu thuộc nhóm nguy cơ.

Kết luận

Vậy gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không? và câu trả lời là gan nhiễm mỡ có thể nguy hiểm nếu bệnh tiến triển và không được kiểm soát, nhưng không phải mọi trường hợp đều dẫn đến xơ gan hay suy gan. Chủ động phát hiện sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là cách hiệu quả để hạn chế khả năng gan nhiễm mỡ tiến triển thành tổn thương gan nghiêm trọng và bảo vệ sức khỏe một cách tốt nhất.

Nguồn: Sưu tầm